Ortalama maliyet nasıl hesaplanır?
Ortalama maliyet, alımlar için ödenen toplam tutarın toplam lot sayısına bölünmesiyle bulunur. Her alımın lot sayısı ağırlık görevi görür: 1.000 lotluk bir alım sonucu 100 lotluk bir alımdan on kat fazla etkiler.
Ortalama maliyet = Σ(lot × fiyat) / Σlot
Komisyon dahil maliyet = Σ(lot × fiyat) × (1 + komisyon oranı) / Σlot
Formülde komisyon oranı ondalık kullanılır: %0,2 için 0,002.
Örnek: üç alımın ortalaması
Bir hisseyi üç kez aldığınızı düşünelim:
- 200 lot × 45,20 TL = 9.040,00 TL
- 300 lot × 42,50 TL = 12.750,00 TL
- 500 lot × 39,80 TL = 19.900,00 TL
Toplam 1.000 lot için 41.690,00 TL ödenmiş. Ortalama maliyet 41.690,00 / 1.000 = 41,69 TL olur. Üç fiyatın basit ortalaması ise (45,20 + 42,50 + 39,80) / 3 = 42,50 TL'dir; lot sayıları farklı olduğu için bu rakam yanıltır.
Komisyon oranı %0,2 olsun (örnek oran; aracı kurumunuzun oranını yazın). Toplam maliyet 41.690,00 × 1,002 = 41.773,38 TL, komisyon dahil ortalama 41.773,38 / 1.000 = 41,77338 TL, yani iki ondalığa yuvarlanmış hâliyle 41,77 TL olur.
Hedef ortalamaya kaç lot gerekir?
Mevcut lot Q, mevcut ortalama A, yeni alım fiyatı P ve hedef ortalama T ise:
Gereken lot = Q × (A − T) / (T − P)
Yani mevcut lot sayısı, ortalama ile hedef arasındaki farkla çarpılır ve hedef ile yeni alım fiyatı arasındaki farka bölünür. Formül yalnızca P < T < A olduğunda sonuç verir. Yeni alım fiyatı hedefin üstündeyse ya da hedef mevcut ortalamanın üstündeyse bu fiyattan o hedefe ulaşılamaz.
Örnekle devam edelim: 1.000 lot, 41,69 TL ortalama, 37,00 TL'den yeni alım, hedef 40,50 TL. Gereken lot = 1.000 × (41,69 − 40,50) / (40,50 − 37,00) = 1.000 × 1,19 / 3,50 = 340 lot. Kontrol: 41.690,00 + 340 × 37,00 = 54.270,00 TL ve 54.270,00 / 1.340 = 40,50 TL. Sonuç kesirli çıkarsa hedefe ulaşmak için lotu yukarı yuvarlamak gerekir. Bu formül yeni alımın komisyonunu içermez.
Sık yapılan hatalar
- Fiyatların basit ortalamasını almak: lot sayıları farklıysa sonuç yanlış çıkar.
- Ortalamanın düşmesini zararın azalması sanmak: ortalama 40,50 TL'ye inse de fiyat 37,00 TL'de kaldıkça pozisyon zararda kalır, üstelik pozisyon büyümüştür. Alım kademelerini ve toplam pozisyon sınırını önceden belirlemek için kademeli alım yazısına bakabilirsiniz.
- Sermaye artırımından sonra eski ortalamayı kullanmak: bedelsiz sonrasında lot hangi katsayıyla çarpılıyorsa ortalama da aynı katsayıya bölünür; %100 bedelsizde ortalama yarıya iner.
Sık sorulan sorular
Ortalama maliyete komisyon dahil edilmeli mi?
Hisse başına gerçekte ne ödediğinizi görmek istiyorsanız evet. Komisyon dahil ortalama, alım sırasında cebinizden çıkan toplam parayı lot sayısına böler. Oran küçük görünse de sık işlem yapanlarda fark birikir. Aracı kurum ekranlarındaki maliyet komisyonlu ya da komisyonsuz gösterilebilir; karşılaştırırken hangisine baktığınızı kontrol edin. Satışta da ayrıca komisyon ödeneceğini unutmayın.
Hedef ortalama hesabı neden sonuç vermiyor?
Formül, yeni alım fiyatının hedefin altında, hedefin de mevcut ortalamanın altında olmasını ister (P < T < A). Örneğin ortalamanız 41,69 TL iken 41,00 TL'den alım yaparak ortalamayı 40,50 TL'ye indiremezsiniz: ne kadar lot eklerseniz ekleyin, ortalama 41,00 TL'ye yaklaşır ama onun altına inmez. Bu durumda hedefe o fiyattan ulaşmak matematiksel olarak mümkün değildir.
Bedelsiz sermaye artırımından sonra ortalama maliyetim ne olur?
Bedelsizde lot sayınız artar ama ödediğiniz toplam tutar değişmez; bu yüzden ortalama maliyet yeni lot sayısına bölünerek düşer. Örneğin 1.000 lotu 41,69 TL ortalamayla taşırken %100 bedelsiz gelirse lotunuz 2.000'e çıkar, ortalamanız 41.690,00 / 2.000 = 20,845 TL olur. Aracı kurum ekranında bu düzeltmenin yapılıp yapılmadığını kontrol edin.
Maliyet düşürmek için ek alım yapmak mantıklı mı?
Araç yalnızca matematiği gösterir, kararı vermez. Düşen bir hissede ek alım ortalamayı düşürür ama pozisyonu büyütür ve aynı hisseye daha fazla para bağlar. Düşüşün nedeni şirketin kötüleşen durumuysa ek alım zararı büyütebilir. Böyle bir karardan önce düşüşün nedenini, bu hisseye portföyde ayıracağınız en yüksek payı ve zarar durdurma planınızı netleştirmek gerekir.