Teorik fiyat formülü
Bedelsiz sermaye artırımında şirketin değeri değişmez; aynı değer daha fazla paya bölünür. Bedelli artırımda ise yatırımcıların ödediği para şirkete girer ve bu tutar da hesaba eklenir. Teorik fiyat iki etkiyi birlikte hesaba katar: kapanış fiyatından brüt temettü düşülür, eski pay başına bedelli için ödenen tutar eklenir ve sonuç, işlem sonrası pay katsayısına bölünür.
Teorik fiyat = (P − D + r × B) / (1 + b + r)
P kapanış fiyatı, D pay başı brüt temettü, b bedelsiz oranı, r bedelli oranı, B bedelli satış fiyatıdır. Oranlar ondalık yazılır: %100 = 1, %50 = 0,5.
Örnek hesaplama
Kapanış fiyatı 89,50 TL olan bir hisse %150 bedelsiz ve 1 TL'den %50 bedelli sermaye artırımı yapıyor, aynı gün temettü yok:
- Pay: 89,50 − 0 + 0,5 × 1 = 90,00
- Payda: 1 + 1,5 + 0,5 = 3
- Teorik fiyat: 90,00 / 3 = 30,00 TL
400 lotunuz varsa ve bedelli haklarınızı kullanırsanız lotunuz 400 × (1 + 1,5 + 0,5) = 1.200 olur. Bedelli için ödeyeceğiniz tutar 400 × 0,5 × 1 = 200,00 TL'dir.
Değerin korunduğunu kontrol edebilirsiniz: Öncesinde 400 × 89,50 = 35.800,00 TL'lik hisse ve 200,00 TL bedelli ödemesi, toplam 36.000,00 TL. Sonrasında 1.200 × 30,00 = 36.000,00 TL.
Aynı gün pay başı 1,50 TL brüt temettü de dağıtılsaydı teorik fiyat (89,50 − 1,50 + 0,50) / 3 = 88,50 / 3 = 29,50 TL olurdu. Bu örneklerde yuvarlama gerekmez.
Sonucu yorumlarken dikkat
- Bedelsiz pay ek bir kazanç değildir: lot artarken fiyat buna göre düşer, portföyünüzün değeri değişmez. Ayrıntılar bedelsiz sermaye artırımı rehberinde anlatılıyor.
- Formül, bedelli haklarının kullanıldığını varsayar. Haklarınızı kullanmaz ve satmazsanız lotunuz yalnızca bedelsiz oranında artarak 400 × 2,5 = 1.000 olur ve 1.000 × 30,00 = 30.000,00 TL değerinde kalır. Öncesindeki 35.800,00 TL'ye göre 5.800,00 TL eksik kalırsınız.
- Teorik fiyat yalnızca ilk işlem gününün referansıdır. Borsanın ilan ettiği baz fiyat, fiyat adımına yuvarlandığı için birkaç kuruş farklı olabilir; sonrasında fiyatı arz ve talep belirler.
- İşlem sonrası ortalama maliyetiniz, eski toplam maliyetinize bedelli ödemesi eklenip yeni lot sayısına bölünerek bulunur. Örnekteki 400 lotu 80,00 TL ortalamayla aldıysanız yeni ortalama (32.000,00 + 200,00) / 1.200 = 26,8333… ≈ 26,83 TL olur (iki ondalığa yuvarlandı). Farklı fiyatlardan yaptığınız alımların ortalamasını ortalama maliyet aracıyla hesaplayabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Bedelsiz sermaye artırımı hisseyi ucuzlatır mı?
Fiyat düşer ama hisse ucuzlamaz. %100 bedelsizde 100,00 TL'lik bir hisse teorik olarak 50,00 TL'den açılır; elinizdeki lot ikiye katlandığı için toplam değer aynı kalır. Şirketin piyasa değeri, kârı ve özkaynağı bu işlemle değişmez, yalnızca daha fazla paya bölünür. Bu yüzden değerlendirmede fiyatın kendisine değil, pay başı kâr gibi oranlara bakmak gerekir.
Bedelli haklarımı kullanmazsam ne olur?
Fiyat bedelli oranı da hesaba katılarak düzeltildiği için hakkı kullanmamak değer kaybına yol açar. Örnekteki 400 lotluk yatırımcı haklarını kullanmaz ve satmazsa 1.000 lot × 30,00 TL = 30.000,00 TL'lik bir varlıkla kalır; öncesinde 35.800,00 TL'si vardı. Hakları süresi içinde kullanmak ya da borsada satmak bu kaybı karşılamanın yollarıdır.
Teorik fiyat ile ilk gün açılış fiyatı neden farklı olabilir?
Teorik fiyat matematiksel bir referanstır. Borsa baz fiyatı fiyat adımına yuvarlayarak ilan eder, bu yüzden birkaç kuruşluk fark normaldir. İşlemler başladıktan sonra fiyatı arz ve talep belirler; hisse teorik fiyatın üstünde ya da altında işlem görebilir. Bu fark şirketin değerinin değiştiğini değil, piyasanın o günkü fiyatlamasını gösterir.
%400 bedelsiz ne demek?
Her 1 paya karşılık 4 yeni pay verilmesi demektir. “Bedelsiz oranı (%)” alanına 400 yazdığınızda formül b = 4 alır. Bedelli ve temettü yoksa teorik fiyat kapanışın beşte birine iner: 150,00 TL kapanışlı bir hisse için 150,00 / 5 = 30,00 TL. 200 lotunuz varsa işlem sonrasında 200 × 5 = 1.000 lotunuz olur.