BIST devre kesici çalışınca emirler ve işlemler ne olur? Pay bazlı ve endekse bağlı sistemi, tek fiyat aşamasını ve yatırımcı kontrol listesini öğrenin.
Bir hisse ekranında “devre kesici” uyarısı görünce fiyat akışı durmuş gibi olabilir. Bu, şirketin borsadan çıkarıldığı veya hisselerin otomatik olarak satıldığı anlamına gelmez. Pay bazında devre kesici, ilgili payda sürekli işlemi geçici olarak emir toplama ve tek fiyat eşleştirme aşamasına çevirir. Endekse bağlı devre kesici ise kapsadığı piyasalarda işlemleri önce geçici olarak durdurur, sonra belirlenen yeniden açılış akışını uygular. Borsa İstanbul'un devre kesici tanımı ve Pay Piyasası işleyişi bu süreçleri açıklar.
Uyarının türünü anlamak önemlidir. Tek bir payda çalışan pay bazında devre kesici ile destek-direnc" data-iref="auto">BIST 100 hareketine bağlı endekse bağlı devre kesici aynı kapsamda değildir. Aşağıdaki açıklama Borsa İstanbul'un 24 Ekim 2026'da erişilebilen kurallarına dayanır. Eşik ve süreler duyurularla değişebilir; işlem yapacağınız gün güncel Borsa açıklamasını kontrol edin.
Pay bazında devre kesici nasıl işler?
Sürekli işlem sırasında bir payın fiyatı, Borsa'nın tanımladığı devre kesici referans fiyatına göre belirlenen eşiğe ulaşırsa ilgili işlem sırası geçici olarak emir toplama aşamasına alınır. Borsa İstanbul'un yürürlükteki pazar kuralları, pay bazında tetikleme oranının tüm paylarda yalnızca aşağı yönlü %5 olduğunu belirtir. Referans fiyat her zaman bir önceki günün kapanışı değildir; son tek fiyat eşleşmesinde oluşan fiyat veya baz fiyat gibi kurallara göre belirlenir. Bu yüzden yalnızca grafikteki günlük yüzde değişimi görerek “kesici kesin çalışmalıydı” sonucuna varmak doğru değildir.
Emir toplama sırasında alıcı ve satıcı emirleri birikir. Bu aşamada ekranda görülebilen teorik fiyat, o andaki emirlerle hesaplanan olası eşleşme fiyatıdır; kesin işlem fiyatı değildir. Emirler değiştikçe teorik fiyat da değişebilir. Sonra tek fiyat eşleştirmesi yapılır. Uygun emirler eşleşirse işlem gerçekleşir ve sırada olağan sürekli işleme dönülür. Yetersiz karşı emir varsa tüm emirlerin gerçekleşmesi garanti değildir.
Borsa'nın 2025 tarihli değişiklik duyurusu, pay bazındaki emir toplama süresini tüm sürekli işlem gören paylar için 10 dakika olarak belirledi; Borsa'nın işleyiş sayfası eşleştirme aşamasını 2 dakika olarak gösteriyor. Günün sonuna yakın kesicilerde akış kapanış seansına bağlanabilir. Bu nedenle uygulamada gördüğünüz yeniden açılma saatini sabit bir kronometre gibi yorumlamayın.
Endekse bağlı devre kesici neden daha geniş etkilidir?
Endekse bağlı devre kesici (EBDKS), tek bir şirketin payındaki hareketle değil, BIST 100 Endeksi'nin önceki kapanışa göre düşüşüyle ilişkilidir. Borsa İstanbul'un 1 Eylül 2025'te yürürlüğe giren duyurusunda sistem tek aşamalı hale getirildi: BIST 100'ün gün içinde %6 veya daha fazla düşmesi tetikleyici olarak tanımlandı. İlgili piyasalardaki işlemlere geçici ara verilir; Pay Piyasası'nda sıra türüne göre yeniden açılış akışı uygulanır. Bu bilgi 2025 duyurusundaki kuraldır, her tarih için değişmez bir eşik vaadi değildir. Resmî duyuru
Borsa İstanbul'un güncel işleyiş açıklamasına göre EBDKS çalışınca .E, .F1, .F2, .S1 ve .G özellik kodlu sıralarda işlemler 10 dakika durur. Sürekli işlem yöntemindeki sıralarda ardından 5 dakika tek fiyat emir toplama ve izleyen 5 dakika eşleştirme uygulanır. .V, .C, .F, .R, .BE ve .AOF kodlu sıralarda geçici durdurma 20 dakikadır. Kapanışa yakın tetiklenme ve tek fiyat yöntemindeki sıralar için yeniden açılış farklılaşır; uygulamadaki saat için güncel Borsa duyurusuna bakın.
| Durum | Tetikleyici | Etki alanı |
|---|---|---|
| Pay bazında devre kesici | Referans fiyata göre yalnızca aşağı yönlü %5 eşik | İlgili payın işlem sırası |
| Endekse bağlı devre kesici | BIST 100'ün önceki kapanışa göre %6 veya daha fazla düşmesi | Borsa'nın belirlediği birden çok işlem sırası ve ilgili piyasalar |
Bir hissede sert düşüş görmek, endeks kesicisinin de çalıştığı anlamına gelmez. Tersine endeks kesicisi sırasında portföyünüzdeki tek tek paylar o anda kendi pay bazlı eşiklerine ulaşmamış olabilir. Uyarının başlığını, saatini ve kapsadığı işlem sıralarını Borsa duyurusundan doğrulayın.
Örnek: Bekleyen satış emrime ne olur?
Tamamen varsayımsal bir durumda 100 adet payınız var ve kesici sonrasında 96 TL limitli satış emri girdiniz. Emir toplama ekranında teorik fiyat önce 97 TL, sonra yeni emirlerle 94 TL göründü. Eşleşme fiyatı gerçekten 94 TL olursa 96 TL limitli satış emriniz bu fiyattan satışa razı olmadığı için 94 TL'den gerçekleşmez. Fiyat tekrar 96 TL veya üstüne çıksa bile işlemin olması için uygun alıcı, yeterli miktar ve emir önceliği gerekir.
Bu örnek, iki hatayı önler: Teorik fiyatı kesin fiyat saymak ve emir girmeyi gerçekleşmiş işlem sanmak. Kullandığınız aracı kurumda bekleyen, kısmen gerçekleşen, iptal edilen ve gerçekleşen emirleri ayrı okuyun. İptal ve değişiklik izinleri seans aşamasına veya uygulanan tedbire göre farklı olabileceği için ekranda görünen işlem hakkını doğrulayın. Mevcut stop loss rehberi, zarar sınırının tek başına gerçekleşme garantisi olmadığını da hatırlatır.
Devre kesici çalışınca uygulanabilir kontrol listesi
- Uyarıyı doğrulayın: Pay bazlı mı, endekse bağlı mı? Aracı kurum mesajını Borsa'nın güncel piyasa duyurusuyla karşılaştırın.
- İşlem durumunu okuyun: Hisse yalnızca emir toplama aşamasında mı, yoksa daha geniş bir durdurma mı var? Emir ve işlem ekranlarını karıştırmayın.
- Açık emirleri kontrol edin: Daha önce verdiğiniz emir hâlâ bekliyor mu? Uygulama yanıtı gecikince aynı emri tekrar göndermek istenmeyen çift pozisyon oluşturabilir.
- Likiditeyi düşünün: Yeniden açılış fiyatı, eski son işlem fiyatından farklı olabilir. İlk kademedeki miktar ve alış-satış farkına bakın. Hacim rehberi bu ayrımı anlamaya yardımcı olur.
- Kararınızı portföye bağlayın: Bu payın toplam portföydeki ağırlığı ve önceden koyduğunuz risk sınırı nedir? Genel piyasa düşüşünü değerlendirirken borsa düşüşü rehberini ayrıca okuyabilirsiniz.
Devre kesici, taban fiyat ve işlem yasağı aynı şey mi?
Hayır. Devre kesici işlemin akışını geçici olarak emir toplamaya çeviren mekanizmadır. Günlük alt/üst fiyat limiti, o gün girilebilecek veya gerçekleşebilecek fiyat aralığıyla ilgilidir. Tedbir ise belirli paylarda kredi, emir türü, tek fiyat veya brüt takas gibi ek kısıtlar getirebilir. Birden fazlası aynı payda görülebilir. Sırf “devre kesici oldu” diye paya brüt takas uygulandığı veya fiyatın mutlaka yükseleceği sonucu çıkmaz.
Sık sorulan sorular
Devre kesici çalışınca tüm emirler iptal mi olur? Böyle genel bir kural yoktur. Emir türü, geçerlilik süresi ve seans aşaması sonucu belirler. Kendi emrinizin durumunu aracı kurum ekranından kontrol edin.
Devre kesici kaç dakika sürer? Pay bazlı kesicide olağan akış 10 dakika emir toplama ve 2 dakika eşleştirmedir. Endekse bağlı kesicide kapsanan sıraya göre önce 10 veya 20 dakikalık durdurma uygulanır; sürekli işlem gören paylar için 10 dakikalık durdurmayı 5 dakika emir toplama ve 5 dakika eşleştirme izler. Kapanışa yakın istisnalar vardır; güncel saat için Borsa duyurusu esas alınmalıdır.
Devre kesici sonrası fiyat kesin toparlanır mı? Hayır. Mekanizma yeni emirlerin toplanmasına zaman tanır; fiyat yönüne ilişkin garanti vermez.
Kaynaklar: Borsa İstanbul devre kesici tanımı · Pay Piyasası işleyişi · 1 Eylül 2025 kural değişikliği duyurusu
Kaynak kontrol tarihi: 24 Ekim 2026.
Bu içerik piyasa işleyişini açıklamak içindir; alım veya satım tavsiyesi değildir.
Yatırım tavsiyesi değildir. Finansal kararlarınız için profesyonel danışmanlık alın.
