Layer 1 (birinci katman), işlemleri kendi ağında doğrulayıp kesinleştiren ve güvenliğini başka bir zincire dayandırmayan ana blokzincirdir. Bitcoin, Ethereum, Solana ve Avalanche bu gruptadır; her birinin kendi uzlaşma mekanizması, doğrulayıcıları ve işlem ücretlerinin ödendiği kendi coin'i vardır.
Bir zinciri “birinci katman” yapan üç özellik
- Kendi uzlaşma mekanizması: Hangi işlemin geçerli olduğuna ağın kendisi karar verir. Bitcoin bunu Proof of Work ile, Ethereum ise Eylül 2022'deki The Merge güncellemesinden bu yana Proof of Stake ile yapar.
- Kendi coin'i: BTC, ETH ya da SOL gibi yerel coin hem işlem ücretlerinde kullanılır hem de ağı koruyanları ödüllendirir.
- Nihai kayıt: Bir işlem Layer 1'de kesinleştiğinde onu değiştirmek için ağın büyük bölümünü ele geçirmek gerekir. Üstündeki katmanlar da son kararı bu zincire bırakır.
Blokzincir üçlemi: her şeyi aynı anda istemek
Ethereum'un kurucularından Vitalik Buterin'in yaygınlaştırdığı “blokzincir üçlemi” kavramına göre bir ağın aynı anda hem çok ölçeklenebilir, hem çok güvenli, hem de çok merkeziyetsiz olması zordur. Her Layer 1 bu üçü arasında bir tercih yapar.
Bitcoin ortalama 10 dakikada bir blok üretir ve saniyede ancak tek haneli sayıda işlem kaydedebilir; karşılığında sıradan donanımla düğüm çalıştırılabilir. Ethereum'da her 12 saniyede bir blok yeri (slot) vardır. Saniyede binlerce işlem vaat eden bazı yeni zincirler ise doğrulayıcılardan güçlü donanım ister; bu da ağı ayakta tutabilecek kişi sayısını azaltabilir. Hız iddiası, neyin karşılığında elde edildiğiyle birlikte okunmalıdır.
Layer 1 ile Layer 2 arasındaki fark
Diyelim ki 1.000 kişi aynı gün birer ödeme yapıyor. Hepsi Layer 1'e tek tek yazılırsa 1.000 ayrı işlem ücreti ödenir ve blok alanı için yarışılır. Bir Layer 2 ağı ise bu ödemeleri kendi içinde işler, paketler ve ana zincire tek bir toplu kayıt olarak yazar; ana zincirdeki maliyet 1.000 kişiye bölünür.
- Güvenlik: Layer 1 kendini korur, Layer 2 güvenliğini büyük ölçüde Layer 1'den ödünç alır.
- Ücret ve hız: Yoğun Layer 1 ağlarında ücretler yüksek olabilir; Layer 2 aynı işlemi genellikle çok daha ucuza yapar.
- Örnekler: Ethereum'un üzerinde Arbitrum, Optimism ve Base; Bitcoin'in üzerinde Lightning Network çalışır.
Bir Layer 1'i değerlendirirken sorulacaklar
Yatırım kararı için tek başına yeterli olmasa da şu sorular ağın sağlamlığı hakkında fikir verir: Doğrulayıcı sayısı ve dağılımı ne durumda? Ağ geçmişte kesinti yaşadı mı, ne kadar sürede toparlandı? Üzerinde gerçekten kullanılan uygulamalar ve kilitli varlık miktarı (TVL) var mı? Yeni coin üretim hızı, yani enflasyonu nedir? “Ucuz ve hızlı” sözü, bu soruların cevabı olmadan bir pazarlama cümlesinden ibarettir.
Sık sorulan sorular
Layer 0 ne demek, Layer 1'den farkı nedir?
Layer 0, üzerinde birden fazla blokzincirin kurulmasını ve bu zincirlerin birbiriyle haberleşmesini sağlayan altyapı katmanı için kullanılan bir ifadedir. En sık Polkadot ve Cosmos gibi ekosistemler için söylenir. Layer 1 tek bir zincirin kendi işlemlerini kesinleştirmesidir; Layer 0 ise bu zincirleri bir araya getiren çerçevedir.
Bir Layer 1'in coin'i ile üzerindeki token'lar arasındaki fark nedir?
Coin, zincirin kendi yerel varlığıdır ve protokolün içine yazılıdır; ETH, Ethereum'un coin'idir. Token ise o zincirin üzerinde akıllı kontratla oluşturulur; Ethereum üzerindeki ERC-20 standardındaki stablecoin'ler buna örnektir. Token göndermek için bile işlem ücretini zincirin coin'iyle ödersiniz.
Layer 1 ağlar zamanla Layer 2'ye ihtiyaç duymadan hızlanabilir mi?
Kısmen. Ağlar blok kapasitesini artıran ya da veri yapısını iyileştiren güncellemeler yapabilir. Ancak kapasiteyi büyütmek çoğu zaman düğüm çalıştırmayı pahalılaştırır ve merkeziyetsizlikten ödün verilmesine yol açar. Bu yüzden Ethereum gibi ağlar ana zinciri sade tutup ölçeklenmenin büyük kısmını Layer 2 çözümlerine bırakmayı tercih etmiştir.